episthmes
Πόνος: το αρχαιότερο σύμπτωμα που βίωσε ο Άνθρωπος Print E-mail
Written by Αλίκη - Κων/να Δρόσου   
Friday, 31 December 2010 21:44
painΗ λέξη πόνος προέρχεται από το ρήμα παινώ/πένομαι, που σημαίνει «μοχθώ» (εξ ου και επίπονος). Ο Ιπποκράτης τη χρησιμοποίησε για πρώτη φορά ως ιατρικό όρο που εκφράζει σύμπτωμα νόσου. Ο πόνος πιθανολογείται να είναι το πρώτο σύμπτωμα που δοκίμασε το ανθρώπινο είδος. Σε αρχαία γνωστά κείμενα υπάρχει η άποψη ότι ο άνθρωπος – και ιδίως η γυναίκα – γεννιέται για να πονά. Ο Επίκουρος έγραψε τον 4ο αιώνα π.Χ. ότι «όλα τα έμβια όντα απ' τη στιγμή της γέννησής τους απολαμβάνουν την ηδονή και αμύνονται στον πόνο από φυσικές αιτίες». Ο ίδιος έπασχε από επώδυνες νόσους του στομάχου και τον νεφρών και είχε παρατηρήσει ότι «η απουσία του πόνου είναι η ουσία της ηδονής».
«Sedare dolorem est divinum.»

Γαληνός

Παρότι ο πόνος έχει θεωρηθεί ως αμυντικός μηχανισμός, η Ιατρική δε σταμάτησε ποτέ ανά τους αιώνες να προσπαθεί να ανακουφίσει τον άρρωστο από τον πόνο.1 Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι, οι οποίοι υπήρξαν πρωτοπόροι στην εξέλιξη της Χειρουργικής, εκμεταλλεύθηκαν τη μεγάλη ποικιλία βοτάνων της γης τους, αρκετά εκ των οποίων είχαν αναλγητικές ιδιότητες, χρησιμοποιώντας τα ποικιλοτρόπως για την αναλγησία των ασθενών.4 Επιπλέον, εισήγαγαν τον ηλεκτρισμό για την ανακούφιση των ρευματικών πόνων, με τη χρήση δοχείων που περιείχαν ηλεκτροφόρα ψάρια του Νείλου – μέθοδος που αργότερα πέρασε στα χέρια των αρχαίων Ελλήνων και Ρωμαίων. Στην αρχαία Μεσοποταμία ήταν γνωστή η χρήση του οπίου από το 3400 π. Χ.. Στη συνέχεια, η χρήση του υιοθετήθηκε από τους Ασσύριους, τους Βαβυλώνιους και τους Αιγύπτιους. Οι Ασσύριοι και οι Βαβυλώνιοι χρησιμοποιούσαν επιπλέον τον μανδραγόρα, τον υοσκύαμο, το νούφαρο και την ευθαλεία την ατροπό. Στην Ινδία και την Κίνα γνώριζαν επίσης το όπιο και τη χρήση του. Η ινδική κάνναβις έγινε γνωστή στη Μεσοποταμία για τη χρήση της στην αντιμετώπιση του πόνου, της αϋπνίας, των βρογχίτιδων και των ρευματισμών.5 Αναζητώντας τρόπους και μεθόδους αντιμετώπισης του πόνου στην αρχαία Ελλάδα, μπορεί κανείς να εντοπίσει αναρίθμητες χαρακτηριστικές περιπτώσεις. Σε άγαλμα της Μινωικής εποχής του 1450 π.Χ. αναπαριστάνεται η θεά των Μηκώνων και των Ιαμάτων: η κεφαλή του αγάλματος είναι στολισμένη με τρεις καρφίδες, που παριστάνουν κεφαλές της μήκωνος της υπνοφόρου. Ο Απόλλων χρησιμοποιούσε αναλγητικά βότανα και παρασκεύαζε «γιατρικά» για την θεραπεία του πόνου 4,5, ενώ ο γιός του, Ασκληπιός, χρησιμοποιούσε αναλγητικά και μαλακτικά βότανα και διενεργούσε χειρουργικές επεμβάσεις.5 Ο Όμηρος στα έπη του απαριθμεί πλήθος αναλγητικών φαρμάκων, καθώς και το μυστηριώδες φυτό «νηπενθές». Στη Μαδρίτη υπάρχει ένα ελληνικό άγαλμα του θεού Ύπνου, ο οποίος παριστάνεται να τρέχει, κρατώντας στο χέρι του σπόρους παπαρούνας – κάτι που επιβεβαιώνεται διαβάζοντας τον Όμηρο – διότι η παπαρούνα προκαλεί ύπνο, αναισθησία και αμνησία. Ο Ιπποκράτης εκμεταλλεύθηκε τους ατμούς που προέρχονταν από ιατρικά βότανα για τη θεραπεία του πόνου. Κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο, ο Διοσκουρίδης χορηγούσε μισό ποτήρι κρασί από μανδραγόρα πριν την χειρουργική επέμβαση, με σκοπό την αναισθησία, καθώς και σφουγγάρι εμποτισμένο με εκχυλίσματα βοτάνων για αναισθησία διά εισπνοής.4 Επιπλέον, για τη θεραπεία ανοιχτών τραυμάτων χρησιμοποιούσε υπέρικο και «Μέγα Κενταύριο».5

«Ο Φιλοκτήτης έπλυνε το σώμα του με φρέσκο νερό και έπεσε στο Ναό του Απόλλωνα να κοιμηθεί. Μόλις κοιμήθηκε, ο Μαχάον έκοψε τα κρέατα από την διαπυημένη πληγή του, έριξε αρκετό κρασί επάνω σ' αυτή και θεραπευτικά βότανα.»

ΑΡΕΤΕΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΧΕΙ ΕΝΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

«Δεν θα πρέπει να δείχνει συμπόνια για τον ασθενή που θέλεινα θεραπεύσει, και να συγκινείται από τις κραυγές του κατά την διάρκεια τηςεπέμβασης, και να βιάζεται κάνοντας μικρότερες τομές από αυτό που επιβάλει ηεπέμβαση»

Celsius, 1ος μ.Χ. αι.

Σε μεταγενέστερες εποχές, και συγκεκριμένα κατά τον Μεσαίωνα, η χειρουργική επέμβαση χωρίς πόνο ήταν αδύνατη. Οι πιστοί άνθρωποι της εποχής έβλεπαν στο σωματικό πόνο ένα είδος δοκιμασίας του Θεού, για τους ίδιους και τους συνανθρώπους τους. Το  έργο των τότε χειρουργών διεκπεραιωνόταν συχνά από κουρείς, ενώ στο έργο αυτό βοηθούσαν σωματώδεις βοηθοί. Επιπρόσθετα, στο στόμα των ασθενών, τοποθετούσαν ένα ξύλο, ύφασμα ή δέρμα, ενώ πριν την επέμβαση χορηγούσαν ισχυρά οινοπνευματώδη ποτά. Οι άρρωστοι υποβάλλονταν σε αφαίμαξη για φύγει το «κακό αίμα» και σε πολλαπλούς υποκλυσμούς, γεγονός το οποίο εξασθένιζε ακόμη περισσότερο τον πάσχοντα. Οι φυτικές ουσίες που χρησιμοποιούνταν απάλυναν πολύ λίγο τον πόνο. Τέλος, οι αβάστακτοι πόνοι και η ανεξέλεγκτη αιμορραγία εξανάγκαζαν τους χειρουργούς να επιταχύνουν το έργο τους.4

Παράλληλα, όμως, ο πόνος έχει αποδειχθεί από πολύ παλιά «χρήσιμος» στη διάγνωση των διαφόρων νοσημάτων. Η εντόπιση, η ένταση, η ποιότητα, η διάρκεια και η χρονική συσχέτιση του πόνου αποτελούν για τους ιατρούς πολύτιμα διαγνωστικά δεδομένα. Εντούτοις, ο πόνος, ως αίσθημα υποκειμενικό, εξαρτάται κυρίως από τη σαφήνεια με την οποία θα τον περιγράψει ο άρρωστος. Η διάκριση των πόνου σε «οξύ», «διαξιφιστικό», «νύσσοντα», «καυστικό», «σφύζοντα», «βύθιο», κ.ά. είναι μείζονος σημασίας για τη συνεννόηση των ιατρών μεταξύ τους και όχι για τη συνεννόηση του ιατρού με τον άρρωστο. Χαρακτηριστικά, η Διεθνής Εταιρεία Μελέτης Πόνου (International Association for the Study of Pain) έχει θέσει τον ορισμό του πόνου ως «δυσάρεστη αισθητηριακή και συναισθηματική εμπειρία που συνδέεται με πραγματική ή πιθανή βλάβη ιστών ή που περιγράφεται απλώς ως σχετιζόμενη με τέτοια βλάβη». 1

 ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

Η γένεση του πόνου οφείλεται στον ερεθισμό των ελεύθερων νευρικών απολήξεων στο δέρμα και σε εσωτερικούς ιστούς (αρθρικές επιφάνειες, περιόστεο, περιτόναιο, υπεζωκότας, κάψα σπλάγχνων, μήνιγγες, αγγεία). Το αποτέλεσμα είναι να διεγείρονται οι αισθητικές ίνες του άλγους και να ενεργοποιούνται μέσω συνάψεων αισθητικοί νευρώνες, που μεταφέρουν με νευρικές ώσεις τις αλγεινές πληροφορίες σε εγκέφαλο ή νωτιαίο μυελό. Αναλυτικά, οι αισθητικοί πυρήνες των εγκεφαλικών συζυγιών προσλαμβάνουν πληροφορίες που προέρχονται από την κεφαλή, ενώ οι οπίσθιες (και εν μέρει οι πρόσθιες) ρίζες του νωτιαίου μυελού από το υπόλοιπο σώμα. Πιο συγκεκριμένα, η αίσθηση του άλγους μεταφέρεται από εξειδικευμένους χημειοϋποδοχείς, οι οποίοι είναι ευαίσθητοι σε διάφορες χημικές ουσίες που εκκρίνονται μετά από βλάβη των ιστών (ισταμίνη, προσταγλανδίνες, πρωτεολυτικά ένζυμα, ακετυλοχολίνη, βραδυκινίνη κλπ). 1

Η μεταφορά του αλγεινού ερεθίσματος επιτελείται μέσω των κεντρομόλων ινών C και Αδ. Οι ίνες C είναι βραδείας αγωγιμότητας αμύελες και πολύ λεπτές ίνες και συνεπώς ο πόνος γίνεται αντιληπτός 1 sec μετά το ερέθισμα. Ο χρόνιος και ο αμβλύς πόνος μεταφέρονται μέσω των ινών C. Οι ίνες Αδ είναι ταχείας αγωγιμότητας εμμύελες ίνες, με αποτέλεσμα να μεταβιβάζουν την πληροφορία εντός 0,1 sec, όπως συμβαίνει στις περιπτώσεις οξέος πόνου. Οι ελεύθερες νευρικές απολήξεις των δύο ειδών ινών εμφανίζουν διαφορετική κατανομή στα διάφορα όργανα: τα περισσότερα σπλάγχνα, για παράδειγμα, διαθέτουν υποδοχείς μόνο για τις ίνες C, ενώ στο δέρμα υπάρχουν υποδοχείς και για τα δύο είδη ινών. Επίσης, οι αισθητικές ίνες από τα διάφορα δερμοτόμια του σώματος καταλήγουν στο αντίστοιχο νευροτόμιό τους. Η τοπογραφική αυτή κατανομή είναι ιδιαίτερα επικουρική για τον ιατρό, ώστε να εντοπίσει την πιθανή νευρική βλάβη βάσει της κατανομής που εμφανίζει ο πόνος.1

Στο μηχανισμό μεταβίβασης και τροποποίησης των αλγεινών ερεθισμάτων στα οπίσθια κέρατα του νωτιαίου μυελού, σημαντικό ρόλο παίζει η δράση διαφόρων νευροτροποποιητικών ουσιών. Για παράδειγμα, η ουσία Ρ είναι ένα πολυπεπτίδιο που ερεθίζει τους υπεύθυνους για τη μεταφορά του πόνου νωτιαίους νευρώνες, η εξουδετέρωση του οποίου προκαλεί αναλγησία. Επιπλέον, υπάρχει ένα ενδογενές σύστημα αναλγησίας, το οποίο απαρτίζεται από ενδογενή οπιούχα, τις ενδορφίνες. Παραδείγματα τέτοιων ουσιών είναι η β-ενδορφίνη (κλάσμα της ορμόνης β-λιποτροπίνης του υποθαλάμου), η εγκεφαλίνη και η δυνορφίνη. Τα πεπτίδια αυτά συνδέονται με ειδικούς υποδοχείς που εδράζονται στο μεσεγκέφαλο και στο νωτιαίο μυελό, αναστέλλοντας έτσι τη μεταγωγή του πόνου.1

Ο μηχανισμός «ελέγχου πύλης» (gate control) είναι ένα σύστημα που δύναται να τροποποιήσει την αντίληψη και αίσθηση του πόνου, καθώς και την απάντηση σε αλγεινά ερεθίσματα. Ο μηχανισμός αυτός ενεργοποιείται από περιφερικές αντιδράσεις (πχ. τριβή του πάσχοντος μέλους) ή από ανώτερες εγκεφαλικές λειτουργίες (πχ. έντονη σωματική άσκηση ή ψυχική διέγερση) και πρόκειται για αναχαίτιση των επώδυνων ερεθισμάτων.1

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΑΛΓΟΥΣ

«Ο ασθενής πονάει τόσο όσο αυτός αισθάνεται» 3

 Είναι γεγονός ότι η αίσθηση του πόνου σχετίζεται με την κατ’ εξοχήν υποκειμενική αντίληψη του κάθε ανθρώπου.1 Παρότι αποτελεί ένα δυσάρεστο αίσθημα, εντούτοις αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αμυντικούς μηχανισμούς του οργανισμού, που όμως επηρεάζεται από πλήθος εξωτερικών και εσωτερικών παραγόντων, όπως θλίψη, φόβος, θυμός, αγωνία, κόπωση, αϋπνία. Για την εκτίμηση της έντασής του, υπάρχουν διάφορες κλίμακες, όπως η λεκτική, η αριθμητική αναλογική, η οπτική αναλογική και η κλίμακα διαβάθμισης έκφρασης πόνου.3

Οι συνιστώσες του άλγους είναι δύο: η αισθητική (ή φυσική) και η συναισθηματική (ή ψυχολογική). Συνδέονται μεταξύ τους με μια σχέση δυναμική και όχι στατική, η οποία ποικίλλει ανάλογα με το χρόνο και το χώρο και καθορίζει την αντίδραση, καθώς και τη συμπεριφορά του ασθενούς σε δεδομένη στιγμή.3 Συνεπώς, είναι πολλές φορές δύσκολο για τον ιατρό να διαγνώσει με ακρίβεια την ένταση του πόνου που νιώθει ο κάθε ασθενής. Εξίσου δύσκολο είναι να εκτιμήσει και το βαθμό του πόνου που μπορεί να προκαλέσει κατά την αντικειμενική εξέταση του αρρώστου. Επιπλέον, ο πόνος που βιώνουν πολλοί χρόνιοι πάσχοντες ενδέχεται να εκφραστεί εντονότερα, εξαιτίας της κακής ψυχολογικής κατάστασής τους. Γι’ αυτό, έχουν γίνει κατά καιρούς προσπάθειες, ώστε να εκτιμηθεί και αντικειμενικά η υποκειμενική αντίληψη του κάθε ανθρώπου, με τη βοήθεια κλιμάκων αξιολόγησης του πόνου και αλγόμετρων (τα οποία μετρούν δύο ουδούς πόνου: αυτήν που προκαλείται από το βλαπτικό ερέθισμα και εκείνη που οφείλεται σε ανυπόφορο πόνο).1

Το παν, παρόλα αυτά, για την κατά το δυνατότερο πλησιέστερη εκτίμηση του πόνου είναι η λεπτομερής και κατευθυνόμενη λήψη του ιστορικού, η πλήρης κλινική εξέταση (συμπεριλαμβανομένης και της νευρολογικής εξέτασης), η γνώση του κοινωνικού ιστορικού, καθώς και η ψυχολογική προσέγγιση του ασθενούς από τον ιατρό. Η λήψη ενός σωστού ιστορικού κατά τον Gray περιλαμβάνει τις εξής ερωτήσεις:

-          Πείτε μου για τον πόνο σας: πού τον  αισθάνεσθε;

-          Τι τον απαλύνει και τι τον χειροτερεύει; (Palliative / Provocative P)

-          Σε τι μοιάζει; (QualityQ)

-          Προς τα που αντανακλά; (RadiationR)

-          Πόσο δυνατός είναι; (SeverityS)

-          Eίναι σταθερός ή «πηγαίνει και έρχεται»; (Time – Τ) 3

Είναι γεγονός ότι ο πόνος γίνεται λιγότερο αισθητός στους ηλικιωμένους και τους διαβητικούς, καθώς και όταν εφαρμόζονται τοπικά αναισθητικά ή χορηγούνται κεντρικώς δρώντα αναλγητικά, ενώ περισσότερο αισθητός γίνεται στις γυναίκες, σε εσωστρεφείς ανθρώπους, σε πάσχοντες από αγχώδεις διαταραχές ή κατάθλιψη, σε ανθρώπους χαμηλής κοινωνικής και οικονομικής στάθμης και σε ανθρώπους που κάνουν καθιστική ζωή ή πνευματική εργασία. Επιπρόσθετα, η φλεγμονή αυξάνει το επώδυνο αίσθημα, ενώ αντιθέτως τα εικονικά φάρμακα (placebos), η υποβολή και η απόσπαση της προσοχής μπορούν να το μειώσουν. Συγκεκριμένα, όσον αφορά στα placebos (αλλά πιθανότατα και στο βελονισμό), έχει διαπιστωθεί, ότι η δράση τους ενεργοποιεί το ενδογενές σύστημα αναλγησίας, που επιτυγχάνεται με την απελευθέρωση ενδορφινών. Υπάρχουν, δε, και οι περιπτώσεις ανθρώπων που, είτε ενσυνείδητα είτε ασυνείδητα, βογκούν, φωνάζουν ή παραπονιούνται ότι πονούν, αποσκοπώντας έτσι στην απόσπαση της προσοχής των γύρω τους.

Παράλληλα, υπάρχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα που σχετίζονται με την αντίληψη του πόνου. Για παράδειγμα, οι περιπτώσεις ανθρώπων που δεν αντιλαμβάνονται ιδιαιτέρως έντονα τον πόνο, μπορεί να μείνουν αδιάγνωστοι αν υποστούν έμφραγμα μυοκαρδίου. Εάν, όμως, πάθουν ρευματοειδή αρθρίτιδα, ενδέχεται να λαμβάνουν μικρότερες δόσεις αναλγητικών και να μειωθεί ο βαθμός αναπηρίας τους.1

 ΟΞΥΣ ΚΑΙ ΧΡΟΝΙΟΣ ΠΟΝΟΣ

«Η ζωή αρχίζει από την άλλη πλευρά της απελπισίας.»

J.P. Sartre

Ένα αιφνίδιο αλγογόνο ερέθισμα θα γίνει αντιληπτό ως οξύς πόνος στην αρχή και μετά το πέρας ενός δευτερολέπτου ως καυστικός πόνος.1 Πιο αναλυτικά, ο οξύς ή ταχύς πόνος χαρακτηρίζεται συνήθως από τον πάσχοντα ως νυγμώδης, ηλεκτρικός κλπ., ενώ ο καυστικός ή βραδύς ή χρόνιος πόνος συχνά θα χαρακτηρισθεί και ως βύθιος, σφύζων, χρόνιος κλπ., δεδομένου ότι σχετίζεται με καταστροφή ιστών.2

Ενδεικτικά αναφέρεται ότι ο οξύς πόνος στους καρκινοπαθείς υποδηλώνει συχνά ταχύτατη εξέλιξη της κακοήθους νόσου τους, ενώ οι βραδείες παθολογικές διεργασίες συνοδεύονται από χρόνιο πόνο, ο οποίος είναι συνεχής και εξελισσόμενος σε ένταση. Επιπλέον, στον οξύ πόνο υπερέχει η αισθητική συνιστώσα και η συναισθηματική συμμετοχή περιορίζεται σε κάποιου βαθμού αγωνία και ανησυχία. Στο χρόνιο πόνο συντελούν διάφοροι παράγοντες (βιολογικοί, ψυχολογικοί, κοινωνικοί, πολιτιστικοί, οικονομικοί), ώστε η συναισθηματική συνιστώσα να αποκτά μεγαλύτερη σημαντικότητα. 3

Όλοι οι υποδοχείς του πόνου είναι ελεύθερες νευρικές απολήξεις. Διεγείρονται από τρεις διαφορετικούς τύπους ερεθισμάτων: μηχανικά, θερμικά και χημικά. Παρουσιάζουν, δε, ελάχιστη  έως και μηδαμινή εξοικείωση, προκειμένου να έχουμε συνεχή επίγνωση της παρουσίας του βλαπτικού ερεθίσματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η διέγερσή τους γίνεται προοδευτικά εντονότερη, εφόσον το αλγεινό ερέθισμα συνεχίζεται. Αυτή η αύξηση της ευαισθησίας λέγεται υπεραλγησία.2

 ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΤΟΥ ΑΛΓΟΥΣ 3

-          Σωματικός: οξύς, συνεχής, εντοπιζόμενος

-          Σπλαχνικός: συνεχής, οξύς, συνδεδεμένος με ναυτία, αντανακλώμενος

-          Νευροπαθητικός: παροξυσμικός, με τη μορφή ηλεκτρικών διεγέρσεων, αίσθημα καύσου και αιμωδίας ή υπαισθησία συγκεκριμένου νεύρου

-          Συνεχής ερεθισμός του συμπαθητικού: μεγάλης έντασης, με αίσθημα καύσου και αιμωδίας, διαταραχές αιμάτωσης, τροφικές διαταραχές)

ΕΙΔΗ ΑΛΓΟΥΣ 1

ΚΕΦΑΛΑΛΓΙΑ

Είναι το συχνότερο όλων των άλλων συμπτωμάτων και η αιτιολογία της ποικίλλει, από απλές, ιδιοπαθείς (λειτουργικές), καλοήθεις περιπτώσεις, έως περίπλοκες, βαριές, κακοήθεις καταστάσεις. Μπορεί να οφείλεται σε κόπωση, υπερένταση, κατάθλιψη, σε ενδοκρανιακή χωροκατακτητική εξεργασία ή να αποτελεί αυτοτελές λειτουργικό σύνδρομο.

ΑΛΓΟΣ ΠΡΟΣΩΠΟΥ, ΤΡΑΧΗΛΟΥ, ΣΤΟΜΑΤΟΦΑΡΥΓΓΙΚΗΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ

Δύο περιοχές στις οποίες εντοπίζεται συχνά αλγεινό ερέθισμα είναι το πρόσωπο και ο τράχηλος. Η προσωπαλγία οφείλεται πιθανότατα σε νόσο των καλυπτήριων οργάνων, των μυών, των οστών, των κροταφογναθικών αρθρώσεων, των παραρρίνιων κόλπων, των οφθαλμικών μορίων, της ρινικής κοιλότητας, των οδόντων. Πιο συχνά οφείλεται σε νευραλγία των κρανιακών νεύρων και κυρίως του τριδύμου.

ΑΛΓΟΣ ΑΥΧΕΝΑ ΚΑΙ ΩΜΟΥ

Άλγος στις περιοχές αυτές είναι απόρροια διαφόρων παθήσεων. Συχνά αντανακλά στην άλλη περιοχή (πχ. πάθηση στον αυχένα προκαλεί αντανακλαστικό άλγος και στην ωμική ζώνη και αντίστροφα). Υπάρχουν τρεις μεγάλες κατηγορίες επώδυνων νόσων που εντοπίζονται: στην αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης, στο αυχενικό και βραχιόνιο πλέγμα και στην άρθρωση του ώμου.

ΠΡΟΣΘΙΟ ΘΩΡΑΚΙΚΟ ΑΛΓΟΣ

Αποτελεί συνήθη εκδήλωση της στεφανιαίας νόσου (στηθάγχη). Εκτός αυτής, υπάρχουν κι άλλες μη απειλητικές για τη ζωή παθήσεις, που συνοδεύονται από πρόσθιο θωρακικό πόνο, π.χ. παθήσεις γαστρεντερικού σωλήνα, ορογόνων υμένων, πνευμονικά νοσήματα, παθήσεις μεσοθωρακίου και θωρακικού τοιχώματος, ψυχιατρικά αίτια.

ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΑΛΓΟΣ

Οι παθήσεις της κοιλίας που προκαλούν πόνο είναι συχνές και δύσκολα διαφορογιγνώσκονται. Σε καταστάσεις οξέος πόνου, η έγκαιρη διάγνωση είναι σημαντική, ώστε να διασφαλιστεί η ζωή του αρρώστου. Η δυσκολία της διαφοροδιαγνωστικής προσπέλασης των παθήσεων αυτών έγκειται στο μηχανισμό αντίληψης του σπλαγχνικού πόνου, δεδομένου ότι οι εν τω βάθει ιστοί αντιπροσωπεύονται αόριστα στον εγκεφαλικό φλοιό. Έτσι, ο πόνος δεν μπορεί να αναγνωριστεί από τον εγκέφαλο ως προερχόμενος από συγκεκριμένο όργανο, αλλά από ένα ευρύτερο πεδίο, που ανήκει στην περιοχή νεύρωσης από συγκεκριμένο μυελοτόμιο. Επιπρόσθετα, τα ίδια τα σπλάγχνα δεν έχουν νευρικές απολήξεις άλγους, αλλά η κάψα και οι ορογόνοι υμένες που τα περιβάλλουν. Συνεπώς, θα πρέπει να διακριθεί εάν ο πόνος είναι σπλαγχνικός, τοιχωματικός (σωματικός) ή αντανακλώμενος (διαχεόμενος).  Τα αίτια που μπορεί να προκαλέσουν κοιλιακό πόνο μπορεί να οφείλονται σε παθήσεις ενδοκοιλιακών σπλάγχνων, περιτοναίου, αγγείων, κοιλιακού τοιχώματος, εξωκοιλιακών οργάνων, κεντρικού νευρικού συστήματος, να έχουν ψυχογενή προέλευση ή να οφείλονται σε ενδοκρινικές-μεταβολικές διαταραχές.

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ – ΙΣΧΙΑΛΓΙΑ

Ο πόνος αυτός εμφανίζεται συχνά σε ηλικίες μεταξύ 45-60 χρόνων, ως αποτέλεσμα της δράσης διαφόρων φορτίων στη σπονδυλική στήλη. Συγκεκριμένα, οφείλεται σε παθήσεις των σπονδύλων, των μεσοσπονδυλίων δίσκων, των αρθρώσεων της σπονδυλικής στήλης και των σπλάγχνων, ή εμφανίζεται ως οσφυαλγία εξ αντανακλάσεως.

ΑΛΓΟΣ ΤΩΝ ΑΚΡΩΝ

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η διαγνωστική προσπέλαση επιτυγχάνεται με το ιστορικό και τη φυσική εξέταση του αρρώστου. Τα συνήθη αίτια είναι παθήσεις δέρματος, κεντρικού νευρικού συστήματος – νωτιαίων ριζών – νευρικών πλεγμάτων – περιφερικών νεύρων, μυοσκελετικού συστήματος, αγγείων και σπλάγχνων, ή η εμφάνιση ως αντανάκλαση.

ΑΡΘΡΑΛΓΙΑ

Η προσβολή των αρθρώσεων είναι πολλές φορές δύσκολο να διακριθεί από παθήσεις άλλων στοιχείων του μυοσκελετικού συστήματος, όπως είναι η τενοντίτιδα, η ινοσίτιδα, η μυοσίτιδα, δεδομένου ότι μπορεί να υφίσταται ταυτόχρονα με αυτές. Τα αίτια που προκαλούν αρθρίτιδα και άλλες ρευματικές παθήσεις είναι τα διάχυτα νοσήματα συνδετικού ιστού, οι οροαρνητικές σπονδυλαρθρίτιδες, η εκφυλιστική αρθροπάθεια, η μετατραυματική αρθρίτιδα, οι λοιμώδεις αρθρίτιδες, ο ρευματικός πυρετός, ενδοκρινικά-μεταβολικά νοσήματα, αιμοσφαιρινοπάθειες, υπερευαισθησία, νευρογενής αρθροπάθεια, νεοπλάσματα, υπερτροφική πνευμονική οστεοαρθροπάθεια, συστηματικά νοσήματα άγνωστης αιτιολογίας, συγγενείς παθήσεις, εξωαρθρικές ρευματικές παθήσεις, ψυχογενής αρθρίτιδα.

«Ο πόνος μπορεί να έχει επίδραση στη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα . ίσως να σημαίνει τη διαφορά ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο».

Ronald Melzack

Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ  3

-          Νεοπλάσματα των οστών: 85%

-          Στόμαχου, παγκρέατος: 80%

-          Ουροποιητικού: 75%

-          Μαστού: 52%

-          Πνεύμονα: 45%

-          Παχέος εντέρου: 40%

-          Οι λευχαιμίες και τα λεμφώματα σε πολύ μικρότερο ποσοστό ασθενών.


ΘΕΡΑΠΕΙΑ

«Η ψυχή μπορεί να περάσει σε μια κατάσταση ύπνου, με φάρμακα που νικούν τον πόνο και προκαλούν στη διάνοια έναν κατευνασμό της λογικής και της αίσθησης, σαν αυτόν του θανάτου.»
De Trinitrate,350 μ. Χ.


«Η θεραπεία του πόνου και η παρηγορητική φροντίδα είναι δείκτης πολιτισμού ενός λαού.»
D. Beltrulli, Πρόεδρος WorldPain Clinicians

Η αντιμετώπιση και θεραπεία του πόνου κατά την πορεία της ανθρώπινης ιστορίας δέχθηκε επιρροές και υπέστη μεταβολές από πολιτιστικούς, θρησκευτικούς και άλλους παράγοντες. Με την πάροδο των χρόνων και την εξέλιξη των επιστημών, η εμπειρική χρήση των βοτάνων αντικαταστάθηκε από καινούργιες και αποτελεσματικότερες ουσίες, οι οποίες βασίστηκαν σε πειραματικές έρευνες.5

Ο χρόνιος πόνος πρέπει να καταστέλλεται έγκαιρα, άμεσα και αποτελεσματικά. Ο κανόνας λέει ότι το τελικό κριτήριο για την θεραπεία είναι οι αναφορές του ασθενούς. Αν κάποιος αναφέρει ότι πονά, κανείς δεν επιτρέπεται να τον αμφισβητήσει.3

Το πρόγραμμα ανακούφισης του πόνου καρκινοπαθών της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας έχει υιοθετήσει της «αναλγητική σκάλα» (three step analgesic ladder), η οποία με το απλό σχήμα και τον περιορισμένο αριθμό φαρμάκων που περιλαμβάνει, λειτουργεί πολύ καλά στην πράξη. Επίσης, συνδυάζεται με όλες τις άλλες μη φαρμακολογικές θεραπείες, οι οποίες μπορεί να εφαρμοστούν.3

Αναλγητική σκάλα:

-          Ήπιος καρκινικός πόνος: περιφερικά αναλγητικά

-          Ο πόνος επιμένει ή αυξάνεται: προσθήκη ήπιων οπιοειδών

-          Ο πόνος επιμένει ή αυξάνεται:  αντί των ήπιων οπιοειδών προστίθενται ισχυρά οπιοειδή 3

Κλίμακες Πόνου

Αντιμετώπιση

Ι Ήπιος πόνος

Περιφερικά αναλγητικά ± βοηθητικά φάρμακα

ΙΙ Ήπιος – μέτριος πόνος

Ήπια οπιοειδή ± περιφερικά αναλγητικά ± βοηθητικά φάρμακα

III Μέτριος – ισχυρός πόνος

Ισχυρά οπιοειδή ± περιφερικά αναλγητικά ± βοηθητικά φάρμακα

IV Αφόρητος πόνος

Επεμβατικές τεχνικές

 

Περιφερικά αναλγητικά. Ακετυλοσαλικυλικό οξύ – Παρακεταμόλη. Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη εναλλακτικά ή συμπληρωματικά. Η επιλογή του σκευάσματος θα γίνει ανάλογα με τις παρενέργειές του, τη νεφρική και την ηπατική λειτουργία του ασθενούς, το ιστορικό πεπτικού έλκους και γαστρορραγίας και την εμπειρία του αρρώστου από τη χρήση αντιφλεγμωνωδών.3

Οπιοειδή.

Ηπια οπιοειδή: Κωδεϊνη.

Ισχυρά οπιοειδή:

-          Μορφίνη αποτελεσματική στον οξύ και χρόνιο πόνο.

-          Φεντανύλη (συνθετικό, λιπόφιλο οπιοειδές) Η διαδερμική οδός χορήγησής της αποδεικνύεται αποτελεσματική ως βραδείας αποδέσμευσης σκεύασμα στον καρκινικό πόνο.3

 Η κοκαΐνη
  • Περιέχεται στα φύλλα του ερυθρόξυλου της κόκα που φύεται σε χώρες της Ν. Αμερικής.
  • Χρησιμοποιήθηκε από τους Ίνκας κατά τη διάρκεια θρησκευτικών τελετών.
  • Αποτελεί σύμβολο, δύναμης και γονιμότητας του Έρωτα.
  • Η μάσηση φύλλων τηςεπιτρεπόταν μόνο στους αριστοκράτες και τους ιερωμένους.
  • Στους στρατιώτες δινόταν πριν από τη μάχη για να τους χαρίσει δύναμη και αντοχή.
  • Οι αγγελιοφόροι κατόρθωναν να διανύσουν έως και 200 χιλιόμετρα, εντός 24 ωρών.
  • Τα φύλλα της τα μασούσαν με γλυκολέμονο ή αλκαλική στάχτη για να απελευθερωθεί το δραστικό  αλκαλοειδές.
  • Χρησιμοποιήθηκε καιαπό χειρουργούς με σκοπό την αναλγησία, εναποθέτοντας σάλιο εμπλουτισμένο με κοκαΐνη στην πληγή.
  • 1860 Niemann: παρασκευάζει την κοκαΐνη.
  • 1868 Moreno y Maiz: τα πρώτα πειράματα σε βατράχους.
  • 1880 von Anrep: περιγράφει τις φαρμακολογικές ιδιότητες της κοκαΐνης.
  • 1884 Karl Koeller: περιγράφει τις τοπικές αναισθητικές ιδιότητες της κοκαΐνης διαλύματος 2% μετά από ενστάλαξη στον οφθαλμό. 4


Βοηθητικά Φάρμακα. Αντικαταθλιπτικά, αντιεπιληπτικά, αγχολυτικά, κορτικοστεροειδή, μυοχαλαρωτικά, αντιεμετικά, ψυχοτρόπα και υπακτικά.3

Επεμβατικές Τεχνικές. Το 85-90% ανακουφίζεται με τη φαρμακευτική αγωγή που προαναφέρθηκε. Εντούτοις, μικρό ποσοστό ασθενών χρήζει αντιμετώπισης του πόνου με τις εξής επεμβατικές τεχνικές: Υποδόριος – ενδοφλέβια οδός, επισκληρίδιος αναλγησία, υπαραχνοειδής αναλγησία, αποκλεισμοί νεύρων – πλεγμάτων, διέγερση πλεγμάτων – νωτιαίου μυελού, νευρολυτικές τεχνικές, νευροχειρουργικές τεχνικές.3

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ 3

Κλίμακα αξιολόγησης πόνου και της θεραπείας που ακολουθήθηκε

1.    Ποσοστό ανακούφισης την τελευταία βδομάδα (όχι ανακούφιση – πλήρης ανακούφιση). Κυκλώστε το ποσοστό που δείχνει την ανακούφιση που είχατε

0%         10%         20%         30%         40%         50%         60% 70% 80%         90%         100%

2.    Bαθμολογήστε τον πόνο σας κυκλώνοντας τον αριθμό που τον περιγράφει καλύτερα (όχι πόνος – ανυπόφορος πόνος)

0            1              2              3              4              5              6              7              8              9              10

3.    Kυκλώστε τον αριθμό που περιγράφει πως επηρέασε ο πόνος σας τα έξης

Α. Γενική δραστηριότητα (καθόλου – πλήρως)

0            1              2              3              4              5              6              7              8              9              10

Β. Διάθεση (καθόλου – πλήρως)

0            1              2              3              4              5              6              7              8              9              10

Γ. Βάδισμα(καθόλου – πλήρως)

0            1              2              3              4              5              6              7              8              9              10

Δ. Εργασία εκτός οικείας (καθόλου – πλήρως)

0            1              2              3              4              5              6              7              8              9              10

Ε. Σχέση  με τους άλλους (καθόλου – πλήρως)

0            1              2              3              4              5              6              7              8              9              10

Στ. Ύπνος

0            1              2              3              4              5              6              7              8              9              10

Ζ. Απολαύσεις ζωής (καθόλου – πλήρως)

0            1              2              3              4              5              6              7              8              9              10



ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Θεόδωρος Δ. Μουντοκαλάκης, «Διαφορική Διάγνωση», Επιστημονικές Εκδόσεις Παρισιάνου

2. Guyton and Hall, «Φυσιολογία του Ανθρώπου και Μηχανισμοί Νόσων», Επιστημονικές εκδόσεις Παρισιάνου (Κεφ. 33: Πόνος, Κεφαλαλγία και Αίσθηση του Θερμού)

3. «Θεραπεία Χρόνιου Πόνου», διάλεξη Γ. Στ. Παπαδόπουλου, Καθηγητή Αναισθησιολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

4. «Η Εξέλιξη της Αναισθησιολογίας», διάλεξη Γ. Στ. Παπαδόπουλου, Καθηγητή Αναισθησιολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

5. Αργύρα Ε., Βαδαλούκα Α., Σιαφάκα Ι., Αναστασίου Ε., Παπαδόπουλος Γ., «Αντιμετώπιση Οξέος & Χρόνιου Πόνου», Εκδόσεις Εφύρα.
 

© 2008-2013 Perceptum magazine
ISSN: 1792-2933


This site is built on the grounds of the free software  Joomla!
The greek edition is an offer of Ελληνικής Κοινότητας Joomla!
Suggested browser: Mozilla Firefox
Suggested screen resolution: 1024 Χ 768
Webpage hosted by Nohsys