episthmes
Το μυστικό πίσω από τις αυτοπροσωπογραφίες της Frida Kahlo Print E-mail
Written by Ιωάννα Αθανασοπούλου   
Friday, 31 December 2010 21:03

Roots_by_Frida_KahloΕίναι σχεδόν καθολικά ομολογούμενο ότι η ζωή και οι εμπειρίες ενός καλλιτέχνη επηρεάζουν αποφασιστικά το έργο του. Η πλειονότητα των καλλιτεχνών έχουν παραδεχτεί ότι όλα όσα έζησαν αποτέλεσαν σταθμό για την τέχνη τους. Υπάρχουν, όμως, και περιπτώσεις που η ζωή τους έγινε το  αρχικό αίτιο της τέχνης τους. Στην τελευταία κατηγορία ανήκει η Φρίντα Καλό.

Η Magdalena Carmen Frieda Kahlo y Calderón γεννήθηκε στην πόλη  Coyoacán του Μεξικό στις 6 Ιουλίου 1907. Αργότερα ισχυρίστηκε ότι γεννήθηκε το 1910, ώστε η γέννησή της να συνδυαστεί με τη Μεξικανική Επανάσταση (1910-1920). Όταν οι Ναζί ξεκίνησαν το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, αφαίρεσε το e από το όνομά της που ήταν παρήχηση της γερμανικής λέξης Frieden (=ειρήνη) και έκτοτε κράτησε το Frida Kahlo.

H ζωή της Καλό ήταν γεμάτη πόνο, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Στα έξι της χρόνια προσβλήθηκε από πολιομυελίτιδα, με αποτέλεσμα την πάρεση και την ατροφία του δεξιού ποδιού της. Το στίγμα του ημιαναπτυγμένου ποδιού καταδίωκε την Καλό σε όλη η διάρκεια της εφηβείας της με αποτέλεσμα τη συχνή απομόνωσή της. Το μόνο άτομο με το οποίο είχε στενούς δεσμούς ήταν ο πατέρας της, ο οποίος ασχολούνταν με τη φωτογραφία και δίδαξε στη Φρίντα τη ζωγραφική. Το 1922 η Καλό πέτυχε στις εξετάσεις της μεγαλύτερης Ακαδημίας του Μεξικό, της  La Escuela Nacional Preparatoria, με τη φιλοδοξία να γίνει ιατρός.

Όμως, στη ηλικία των 18 ετών η Καλό  ενεπλάκη σε ένα τραγικό για τη μετέπειτα πορεία της δυστύχημα. Σε μία σύγκρουση του τραμ με το λεωφορείο που επέβαινε, η Καλό υπέστη πολλαπλά κατάγματα στη σπονδυλική στήλη, το δεξί πόδι, τα πλευρά και το περίνεο. Προκειμένου να αναρρώσει, αναγκάστηκε να παραμείνει στο κρεβάτι ακίνητη για περίπου ένα χρόνο. Στο διάστημα εκείνο, ξεκίνησε να ζωγραφίζει, ώστε να περνάει την ώρα της ευχάριστα. Είναι πραγματικά αξιοπερίεργο ότι σχεδόν το ένα στα τρία από τα 150 περίπου έργα της Καλό είναι πορτραίτα του εαυτού της. Ο αριθμός αυτός δικαιολογείται από την ακινησία που της επέβαλε η ασθένειά της. Την πρώτη φορά που χρειάστηκε να μείνει ακινητοποιημένη στο κρεβάτι για ένα χρόνο περίπου, η μητέρα της παράγγειλε σε ένα ξυλουργό ένα ειδικό καβαλέτο που προσαρμοζόταν στο κρεβάτι της Καλό με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορεί να ζωγραφίζει ξαπλωμένη ανάσκελα. Επιπλέον, στην οροφή του κρεβατιού της υπήρχε καθρέφτης κι έτσι μπορούσε να βλέπει συνέχεια το πρόσωπό της. Ακόμα πιο αξιοπερίεργο είναι ότι, αν και το δυστύχημα αυτό σημάδεψε το κορμί και τη ζωή της, η Καλό ποτέ δεν το ζωγράφισε αποκλειστικά. Μόνο κάποια χρόνια αργότερα που έπεσε στα χέρια της ένα σκίτσο που απεικόνιζε ένα ατύχημα παρόμοιο με το δικό της, επεξεργάστηκε την εικόνα και την προσομοίωσε στις συνθήκες του δικού της ατυχήματος, προσθέτοντας ένα θύμα (τον εαυτό της) να κείτεται στον δρόμο.

Self-portrait_2

Εικόνα 2: Self protrait
                     
Self_portrait
 
Εικόνα 3: Self portrait

Στις αρχές του 1927, η Καλό είχε αναρρώσει σε μεγάλο βαθμό κι έτσι άρχισε να διεκδικεί μια φυσιολογική ζωή. Μέσω της δραστηριοποίησης της στο κομμουνιστικό ρεύμα, που γνώριζε μεγάλη άνοδο την εποχή εκείνη στο Μεξικό, η Καλό γνώρισε αρκετούς διανοούμενους και καλλιτέχνες της εποχής, ανάμεσά τους και τον Diego Rivera, γνωστό ζωγράφο με τον οποίο έγιναν εραστές και έπειτα από λίγο παντρεύτηκαν. Ο γάμος τους υπήρξε θυελλώδης με πολλές υφέσεις και εξάρσεις, εξωσυζυγικές σχέσεις και εντάσεις. Ο Diego ζήτησε εν τέλει από την Καλό να χωρίσουν, γεγονός που εκείνη δεν άντεξε και κατέρρευσε. Μετά το χωρισμό οι πόνοι στην πλάτη και το πόδι άρχισαν να επιδεινώνονται. Ο πρώην σύζυγός της, βλέποντάς την να υποφέρει, της ξαναζήτησε να παντρευτούν, γεγονός που συνέβη ύστερα από αρκετές προσπάθειες του Diego.

 

Frida_and_Diego

Εικόνα 4: Frida και Diego
                                 
The_Broken_Column_by_Frida_Kahlo

Eiκόνα 5: The broken column

Τα προβλήματα υγείας της Καλό δεν έδωσαν απλά την αφορμή για να ξεκινήσει τη ζωγραφική, αλλά επηρέασαν και τη θεματολογία της . Ενώ υπήρξε υπερπαραγωγή αυτοπροσωπογραφιών , ποτέ δε ζωγράφισε το τραγικό δυστύχημα στα 18 της ή το δεξί της πόδι όπως πραγματικά ήταν, ατροφικό.

Κοντά στο 1939 η υγεία της Καλό επιδεινώθηκε άσχημα. Οι πόνοι στη σπονδυλική της στήλη έγιναν ανυπόφοροι. Κατέφυγε σε αρκετούς ιατρούς στο Μεξικό και τις Ηνωμένες Πολιτείες, δοκίμασε δεκάδες κορσέδες από δέρμα ή πλαστικό εν είδει κηδεμόνα, μεταλλικά δαχτυλίδια υποστήριξης και αμμοσακούλες. Όταν όλα αυτά δεν μπόρεσαν να την ανακουφίσουν, προχώρησε στην πρώτη της ορθοπεδική επέμβαση το 1946. Παρόλα αυτά, φρικτοί πόνοι συνέχισαν να την ταλαιπωρούν, με αποτέλεσμα να καταφύγει στη λήψη μεγάλων δόσεων οπιοειδών. Οι επεμβάσεις συνεχίστηκαν τα επόμενα χρόνια. Ενδεικτικά, κατά τη διάρκεια του 1950, η Καλό υποβλήθηκε σε επτά επεμβάσεις, οι επιπλοκές των οποίων (παραλυτικός ειλεός, λοιμώξεις) ήταν καθοριστικές για την πορεία της. Σε μία από τις επεμβάσεις αυτές επιχειρήθηκε η καθήλωση της σπονδυλικής της στήλης μέσω της συνένωσης τριών σπονδύλων, χρησιμοποιώντας οστό από την πυελική ζώνη. Από τα γράμματα της Καλό φαίνεται ότι το ενσωματωμένο οστό δεν μπόρεσε να συνενωθεί σωστά με αποτέλεσμα ο οστικός ιστός να μολυνθεί στην εγχειρισμένη περιοχή και να προκληθεί οστεομυελίτιδα. Το 1953 το δεξί πόδι της Καλό ακρωτηριάστηκε κάτω από το γόνατο. Ο ακρωτηριασμός αυτός  κλόνισε σημαντικά την ψυχολογία της. Την περίοδο εκείνη ζωγράφιζε κατά καιρούς, αλλά οι πίνακές της ήταν λιγότερο λεπτομερειακοί, πιθανότατα λόγω των έντονων πόνων και της λήψης μεγάλης ποσότητας οπιοειδών.

Τον Ιούλιο του 1954 η Καλό, παρά τις συμβουλές του ιατρού της, συμμετείχε σε πορεία διαμαρτυρίας πάνω στο αναπηρικό καροτσάκι της, με αποτέλεσμα να πάθει πνευμονία. Πέθανε μετά από λίγες μέρες. Στο πιστοποιητικό θανάτου της αναφέρεται ως αιτία θανάτου η πνευμονική εμβολή. Αργότερα κάποιο ισχυρίστηκαν ότι η αιτία θανάτου ήταν η λήψη μεγάλης ποσότητας οπιοειδών, ίσως όχι κατά λάθος.

Ο πόνος σημάδεψε την Καλό από την αρχή της ζωής της μέχρι το τέλος της. Η πολιομυελίτιδα στα έξι της και  το ατύχημα στα δεκαοχτώ της καθόρισαν την πορεία της. Είναι πιθανό ότι υπέστη πολλαπλά κατάγματα των οσφυϊκών σπονδύλων με αποτέλεσμα τη συμπίεση των νευρικών ριζών του δεξιού της ποδιού (ριζοπάθεια). Εξίσου πιθανό είναι να ανέπτυξε αντανακλαστική συμπαθητική δυστροφία στο δεξί πόδι λόγω της συμπίεσης των ριζών. Πολλές από τις 32 ορθοπεδικές εγχειρήσεις που ακολούθησαν βασίστηκαν σε ελλιπείς ενδείξεις , με αποτέλεσμα τη σοβαρή επιδείνωση της υγείας της.

Μετά το θάνατό της ακούστηκε από αρκετούς ότι η βάση της ταλαιπωρίας της Καλό ήταν ψυχική νόσος όπως το σύνδρομο Μινχάουζεν και ότι η ίδια πολλές φορές χρησιμοποιούσε την ασθένεια της και μεγαλοποιούσε το αίσθημα του πόνου, προκειμένου να τραβήξει την προσοχή του συζύγου της και των γύρω της. Την άποψη αυτή φάνηκε να συμμερίζεται και ένας από τους βιογράφους της, ο Hayden Herrera, στηρίζοντάς την στο γεγονός ότι η  επιδείνωση της υγείας της Καλό συνέπεσε με τις τραγικές εξελίξεις στην προσωπική της ζωή. Παρόλα αυτά, μέσα από την αλληλογραφία της βλέπουμε ότι η ίδια πολλές φορές αντιστεκόταν στη διενέργεια επεμβάσεων μέχρι να τις συστήσει και να επιμείνει κάποιος σεβαστός ορθοπεδικός χειρουργός της εποχής και ότι πολλές από τις εγχειρήσεις συνοδεύτηκαν από βλαβερές επιπλοκές. Επομένως, η Καλό είναι πολύ πιθανό να υπήρξε ένα από τα πολλά θύματα της ανεπαρκούς ιατρικής γνώσης και φροντίδας δεκαετίες πριν.

Ως αποτέλεσμα όλων αυτών υπήρξε μια ζωή σημαδεμένη από την ασθένεια και τον πόνο, η οποία, εντούτοις, εμπνεύστηκε και δημιούργησε από τον πόνο αυτό. Τα έργα της Φρίντα Καλό χαρακτηρίζονται σε ένα μεγάλο βαθμό από την επώδυνη πορεία της και αντανακλούν μια ψυχή και ένα σώμα που ποτέ δεν παραιτήθηκαν.

 

 

© 2008-2013 Perceptum magazine
ISSN: 1792-2933


This site is built on the grounds of the free software  Joomla!
The greek edition is an offer of Ελληνικής Κοινότητας Joomla!
Suggested browser: Mozilla Firefox
Suggested screen resolution: 1024 Χ 768
Webpage hosted by Nohsys