episthmes
Προσεγγίζοντας την επιληψία… πρόκληση ή taboo; Print E-mail
Written by Ελένη Μηναΐδου   
Friday, 31 December 2010 20:12

Η επιληψία είναι το αποτέλεσμα μιας χημικής ή δομικής διαταραχής του εγκεφάλου.  Εάν  γίνει αποδεκτό ότι ο εγκέφαλος αποτελεί το βιολογικό ισοδύναμο ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή, τότε οι νευρώνες εντός αυτού συνδέονται μεταξύ τους, επικοινωνώντας μέσω μικρών ηλεκτρονικών "παλμών".  Ενίοτε, παρατηρείται αφύσικη έκρηξη ηλεκτρικής δραστηριότητας, γεγονός που οδηγεί σε κατάληψη του ατόμου από «κρίση».

epileptic

Ο εγκέφαλος διαθέτει ένα φυσικό ουδό, κάτωθεν του οποίου δεν εμφανίζεται κρίση. Κάποιοι παράγοντες δύνανται  να τον ελαττώσουν (π.χ. όγκοι, λοιμώξεις του εγκεφάλου,  φάρμακα, αλκοόλ, διαβήτης). Εάν ο παράγοντας που ελαττώνει τον «επιληπτικό ουδό» είναι μόνιμος, οι κρίσεις θα επαναληφθούν και το άτομο θα πάσχει από επιληψία.

Μορφές  Επιληψίας και Κλινική Εικόνα

Διακρίνονται δύο μορφές επιληψίας:

Α) Επιληψία με γενικευμένες κρίσεις, όπου συμμετέχει το μεγαλύτερο τμήμα ή ολόκληρος ο εγκέφαλος. Οι διάφορες μορφές κρίσεων αυτής της ομάδας προκαλούνται από μη φυσιολογική ηλεκτρική δραστηριότητα σε αμφότερα τα ημισφαίρια του εγκεφάλου. Μπορεί να εμφανιστούν απροειδοποίητα και το άτομο να μη θυμάται τι συνέβη. Γενικευμένες κρίσεις είναι οι ακόλουθες:

1. Τονικοκλονικές Κρίσεις ή Κρίσεις Μείζονος Επιληψίας (grand mal)

Πρόκειται για τη συχνότερη μορφή γενικευμένων κρίσεων. Παρατηρείται σύσπαση του σώματος και ενίοτε το άτομο βγάζει μια κραυγή, καθώς πέφτει στο έδαφος αναίσθητο. Χαρακτηρίζεται από σπασμούς των άνω και κάτω άκρων, δήγμα της ιδίας γλώσσας, διαφυγή ούρων και έξοδο αφρών εκ του στόματος. Κατά τη διάρκεια της κρίσης (η οποία συνήθως διαρκεί 2-3 λεπτά), λόγω της ακανόνιστης αναπνοής και της ανεπαρκούς οξυγόνωσης, εμφανίζεται κεντρικού τύπου κυάνωση. Μετά την παρέλευση της κρίσης, το άτομο είναι συγχυτικό, καταπονημένο και υποφέρει από  κεφαλαλγία. Ορισμένοι ασθενείςπαρουσιάζουν μόνο την «τονική» φάση -όταν οι μύες συσπώνται- ή την «κλονική» φάση -όταν τινάζονται τα άκρα.

2. Αφαιρέσεις ή ελάσσων επιληψία (petit mal)

Συναντάται συχνότερα σε παιδιά και εφήβους, ιδίως σε θήλεις. Αποτελεί σύντομη απώλεια της συνείδησης, διάρκειας μόλις λίγων δευτερολέπτων. Το άτομο σταματά ο,τιδήποτε κάνει, ανοιγοκλείνει τα βλέφαρα ή κοιτάζει αφηρημένα για μερικά δευτερόλεπτα και ακολούθως συνεχίζει τη δραστηριότητά του κανονικά. Ένας θεατής μπορεί, είτε να μην την προσέξει, είτε  να θεωρήσει ότι το άτομο ονειροπολεί.

 3. Οι ατονικές κρίσεις είναι λιγότερο συχνές. Χαρακτηρίζονται από αιφνίδια χάλαση των μυών του ατόμου, προκαλώντας την απότομη πτώση του στο έδαφος. Η επαναφορά είναι συνήθως ταχεία.

 4. Οι μυοκλονικές κρίσεις συμβαίνουν συνήθως αμέσως μετά την αφύπνιση και παρατηρούνται σύντομες, έντονες εκτινάξεις ενός άκρου ή ολόκληρου του σώματος. Συνήθως διαρκούν ελάχιστα κλάσματα του δευτερολέπτου και μπορεί να εμφανιστούν αμέσως πριν από άλλες μορφές γενικευμένων κρίσεων.

 5. Οι νυχτερινές κρίσεις εμφανίζονται κατά τη διάρκεια του ύπνου. Συχνά είναι τονικοκλονικές ή μυοκλονικές, αλλά μπορεί να είναι και άλλης μορφής. Αν και ο όρος νυχτερινές υποδηλώνει ότι συμβαίνουν στη διάρκεια «της νύχτας», μπορεί να εμφανιστούν οποιαδήποτε ώρα το άτομο κοιμάται –δίχως το ίδιο να αντιλαμβάνεται την κρίση, μετά την οποία ξυπνά αμέσως, αισθανόμενο κόπωση  ή έχοντας κεφαλαλγία- .

 Β) Επιληψία με μερικές ή εστιακές κρίσεις ̇̇ η παθολογική δραστηριότητα ξεκινά από κάποιον λοβό του ενός ημισφαιρίου του εγκεφάλου –κάθε λοβός συνδέεται με διαφορετική λειτουργία (μνήμη, κίνηση, κ.α.)  και τα συμπτώματα εξαρτώνται από το σημείο του εγκεφάλου που επηρεάζεται-. Υπάρχουν δύο μορφές εστιακών κρίσεων:

 1. Απλές εστιακές κρίσεις ̇ ονομάζονται οι κρίσεις κατά τις οποίες το άτομο διατηρεί πλήρως τη συνείδησή του και αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει. Στα συμπτώματα περιλαμβάνονται οι παράξενες οσμές και γεύσεις, ο ανεξήγητος φόβος ή το αίσθημα «déjà vu», διάρκειας 2-3 δευτερολέπτων. Δυνητικά, εμφανίζεται εφίδρωση, ναυτία, αίσθημα τσιμπήματος ή μουδιάσματος στο πρόσωπο ή στο ένα άνω άκρο. Ενίοτε, εξελίσσεται σε σύνθετη εστιακή κρίση ή σε γενικευμένη κρίση και έτσι τα συμπτώματα χρησιμεύουν ως προειδοποίηση.

2. Σύνθετες εστιακές κρίσεις ̇ προκαλούνται από μια ηλεκτρική διαταραχή σε ένα τμήμα του εγκεφάλου και διαρκούν 2-5 λεπτά. Το τμήμα του εγκεφάλου που προσβάλλεται, καθορίζει τις επιπτώσεις στη συμπεριφορά του ατόμου. Επηρεάζεται η αντίληψη ή η συνείδησή του, συχνά παρουσιάζει προσωρινή απώλεια μνήμης,  μοιάζει σαστισμένο ή συγχυτικό και μπορεί να προβεί σε  «αυτοματισμούς» ή/και  ακραίες ενέργειες (π.χ. παιχνίδι με τα ρούχα του ή άλλα αντικείμενα, ακούσιες μασητικές ή καταποτικές κινήσεις, γδύσιμο, οικειότητα έναντι αγνώστων), δίχως καμία συναίσθηση των πράξεών του.

Είναι συνήθης η παρουσία περισσοτέρων της μίας κρίσεως στο ίδιο άτομο. Χρησιμοποιούνται οι ακόλουθες τέσσερις κύριες ομάδες πληροφοριών για τη διάκριση του είδους του επιληπτικού συνδρόμου (μορφής επιληψίας) ενός  ασθενούς:

α)το είδος των κρίσεων που παρουσιάζει

β)η ηλικία έναρξης των κρίσεων

γ)η ικανότητα μάθησης του ατόμου

δ)η εικόνα του ΗΕΓ (ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος).

Μόλις το 60% των ατόμων με επιληψία ταξινομούνται σε κάποιο σαφές σύνδρομο. Παράλληλα, εξετάζονται πληροφορίες σχετικά με τις πιθανές αιτίες, βάσει των οποίων η επιληψία κατατάσσεται σε τρεις ομάδες:

α)ιδιοπαθής - καμία γνωστή αιτία  ̇ οι περισσότεροι από τους μισούς ανθρώπους με επιληψία κατατάσσονται σε αυτή την κατηγορία.

β)κρυπτογενής - υπάρχει υποψία για κάποια αιτία, η οποία όμως δεν μπορεί να αποδειχθεί.

γ)συμπτωματική - υπάρχει γνωστή αιτία

 

neurons_about
Εικόνα 2: Η επιληψία είναι μια νόσος που χαρακτηρίζεται από διαταραγμένους ηλεκτρικούς ρυθμούς στο Κ.Ν.Σ.

Συχνότητα

Η επιληψία είναι η συχνότερη σοβαρή νευρολογική ή εγκεφαλική διαταραχή και έχει προσβάλει  περίπου 60.000.000 άτομα παγκοσμίως. Υπολογίζεται ότι περίπου 1:100 (0,8%) άτομα έχουν πιθανότητα να εμφανίσουν επιληψία κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

Εμφανίζεται  συχνότερα α) σε παιδιά κάτω των δέκα ετών (το 1/3 εκ των οποίων θα απαλλαγούν από αυτήν μόλις ενηλικιωθούν, με την ηλικία της τελευταίας κρίσης να ποικίλλει από άτομο σε άτομο), καθώς και β) στους ηλικιωμένους (άνω των 60 ετών), γεγονός που  οφείλεται στο ότι τα ηλικιωμένα άτομα έχουν περισσότερα προβλήματα υγείας (π.χ. εγκεφαλικά επεισόδια), που δύνανται  να προκαλέσουν εγκεφαλική βλάβη.

Γνωστοί νοσήσαντες από επιληψία υπήρξαν ο Ιούλιος Καίσαρας, ο Lewis Carroll, o Vincent Van Gogh.

 Αίτια

Τα αίτια της επιληψίας μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο κατηγορίες: 1) τις δομικές βλάβες και 2) τις χημικές ανισορροπίες (μεταβολικές διαταραχές) του εγκεφάλου. Ο,τιδήποτε τραυματίζει τον εγκέφαλο, είναι πιθανόν να οδηγήσει σε κρίση, ωστόσο σε ένα ποσοστό άνωθεν του 50% των περιπτώσεων δεν μπορεί να αναγνωριστεί με ακρίβεια κάποια αιτία.

Ο τύπος επιληψίας που μπορεί να οδηγήσει σε κρίση εξαρτάται από την ηλικία του ατόμου. Ειδικότερα στα παιδιά, συνήθως οφείλεται σε: α) περιγεννητικούς τραυματισμούς, β) λοιμώξεις (π.χ. μηνιγγίτιδα, εγκεφαλίτιδα, εγκεφαλική παράλυση, εγκεφαλικό απόστημα), γ) συγγενείς ανωμαλίες (π.χ. δυσπλασία, η οποία χαρακτηρίζεται από υγιή  κύτταρα σε μη φυσιολογική θέση στον εγκέφαλο) και δ) υψηλούς πυρετούς. Στον ενήλικα συνήθως ενοχοποιούνται α) οι τραυματισμοί της κεφαλής, β) οι λοιμώξεις, γ) η κατάχρηση αλκοόλης και δ) διεγερτικών ναρκωτικών ουσιών, και τέλος ε) οι παρενέργειες από τη λήψη κάποιας φαρμακευτικής αγωγής. Στους ηλικιωμένους υπάρχει σαφής συσχέτιση με α) τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια (μπορούν να προκαλέσουν χρόνιες επιληπτικές κρίσεις), β) μη φυσιολογικά αγγεία του εγκεφάλου (π.χ. ανευρύσματα, αρτηριοφλεβώδεις δυσπλασίες - η δυσπλασία δεν προκαλεί επιληψία, αλλά τα γειτονικά ερεθισμένα εγκεφαλικά κύτταρα μπορούν-, αγγειώματα) και γ) τα νεοπλάσματα του εγκεφάλου (σε πολύ μικρό ποσοστό).

Οι επιληπτικές κρίσεις δεν αποτελούν αποκλειστικά το αποτέλεσμα  δομικών ανωμαλιών του εγκεφάλου. Στους ενοχοποιητικούς παράγοντες εντάσσονται επίσης οι ακόλουθες χημικές ανισορροπίες: α) η κατάχρηση αλκοόλης, κοκαΐνης και άλλων ναρκωτικών ουσιών, β) η υπογλυκαιμία, γ) η υποξυγοναιμία, δ) η υπονατριαιμία, ε) η υπασβεστιαιμία, καθώς και  στ) η νεφρική και ζ) ηπατική ανεπάρκεια.

Στο ήμισυ των περιπτώσεων δεν μπορεί να αναγνωριστεί συγκεκριμένη αιτία των επιληπτικών κρίσεων και χαρακτηρίζονται ως ιδιοπαθείς (αγνώστου αιτιολογίας). Το γεγονός αυτό δεν εμποδίζει τη θεραπεία τους. Οι επιστήμονες αναγνωρίζουν ολοένα και περισσότερο τη σημασία των γενετικών παραγόντων στην εμφάνιση της επιληψίας. Φαίνεται ότι οφείλεται σε πολλαπλές γονιδιακές ανωμαλίες.

Η επιληψία εσφαλμένα συσχετίζεται με το δείκτη ευφυΐας. Δύναται να εμφανιστεί σε άτομα με μέση ή με ευφυΐα άνωθεν ή κάτωθεν του μέσου όρου. Ωστόσο, είναι συχνότερη σε άτομα με μαθησιακές δυσκολίες, με αναπτυξιακές διαταραχές του εγκεφάλου ή εγκεφαλική βλάβη, καθώς και σε ηλικιωμένους ασθενείς με άνοια.

 Κληρονομικότητα

Ερευνητικές μελέτες αποδεικνύουν ότι ορισμένες μορφές επιληψίας ενδέχεται  να παρουσιάζουν  γενετική βάση και να οφείλονται σε κάποιο κληρονομημένο γονίδιο. Επιπλέον, κάποια άτομα ενδέχεται να κληρονομήσουν τον χαμηλό επιληπτικό ουδό (μέρος της γονιδιακής κατασκευής τους). Κατά συνέπεια, ένας παράγοντας που σε άλλα άτομα δεν είναι ικανός να προκαλέσει κρίση, σε αυτά την προκαλεί. Σημειώνεται, ωστόσο, ότι οι ανωτέρω παράγοντες είναι μεν αναγκαίοι, αλλά όχι απαραίτητα ικανοί για την εμφάνιση της επιληψίας.

Εάν ο ένας γονέας έχει παρουσιάσει επεισόδιο επιληπτικής κρίσης, τότε τα παιδιά του έχουν  μεγαλύτερη πιθανότητα, συγκριτικά με το γενικό πληθυσμό, να εμφανίσουν παρόμοιο επεισόδιο. Ειδικότερα, εάν η μητέρα (ή ο πατέρας) πάσχει από γενικευμένη μορφή επιληψίας η πιθανότητα για το παιδί ανέρχεται σε 5-20%, ενώ εάν το επεισόδιο του γονέα είναι απόρροια κάποιου τραυματισμού στον εγκέφαλο, η πιθανότητα εμφάνισης επιληπτικής κρίσης στο παιδί δεν υπερβαίνει το 5%.

Διάγνωση

Πρόκειται για μια δύσκολη υπόθεση, λόγω του μεγάλου αριθμού περιπτώσεων που εμπλέκονται στη διαφορική διάγνωση. Ακολουθούνται τέσσερα διαδοχικά βήματα για την επίτευξη της σωστή προσέγγισης:

α) νευρολογικό ιστορικό : ερωτάται ο ασθενής για εμφάνιση κρίσεων στο παρελθόν και το χαρακτήρα αυτών)̇ οι περισσότερες κρίσεις έχουν ξεκάθαρη έναρξη και τέλος, διαρκούν από λίγα δευτερόλεπτα έως μερικά λεπτά και συνοδεύονται από συγκεκριμένα συναισθήματα και συμπεριφορές, τις οποίες ο κλινικός ιατρός είναι σε θέση να αναγνωρίσει. Οι ασθενείς ενδέχεται να μη θυμούνται τι συνέβη, κατά συνέπεια οι περιγραφές τυχόν μαρτύρων του περιστατικού κρίνονται πολύ σημαντικές.

β) κλινική εξέταση : μπορεί να αποκαλύψει προβλήματα που καταδεικνύουν ότι τμήμα του εγκεφάλου δεν λειτουργεί σωστά, με αποτέλεσμα να προκαλεί δυνητικά επιληπτικές κρίσεις.

γ) ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, ΗΕΓ (EEG) : καταγράφει και αποτυπώνει τα ηλεκτρικά κύματα που παράγει ο εγκέφαλος του ασθενούς, δηλαδή την ηλεκτροφυσιολογική δραστηριότητά του. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την τοποθέτηση καλωδίων κάτωθεν του τριχωτού της κεφαλής. Το ηλεκτρικό κύμα δημιουργείται από τη φυσιολογική αυξομείωση των volt, που αποστέλλονται από τον εγκέφαλο. Οι έντονες αιχμές (κορυφές) του ΗΕΓ υποδεικνύουν τα υπερδιεγερμένα τμήματα του εγκεφάλου (πιθανές εστίες των επιληπτικών κρίσεων) και σε συνδυασμό με ένα θετικό νευρολογικό ιστορικό επιβεβαιώνουν τη διάγνωση της νόσου.

Ωστόσο, το ΗΕΓ δίνει πληροφορίες για τη λειτουργία του εγκεφάλου αποκλειστικά κατά τη διάρκεια της καταγραφής. Εάν δε βρεθούν ανωμαλίες, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το άτομο δεν έχει επιληψία. Σημαίνει απλώς ότι οι ανωμαλίες δεν εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της εξέτασης. Πολλά άτομα με επιληψία έχουν φυσιολογικό ΗΕΓ μεταξύ των κρίσεων. Το ΗΕΓ μπορεί μόνο να επιβεβαιώσει τη διάγνωση της επιληψίας, εάν το άτομο πάθει κρίση κατά τη διάρκεια του  και γι’ αυτό το λόγο κάποιες φορές γίνεται προσπάθεια πρόκλησης κρίσης στον ασθενή (π.χ. ενθαρρύνοντάς τον να κάνει  υπέρπνοια).

                                        

epileptic_eeg
Εικόνα 3: Διακρίνονται οι παθολογικές κορυφές του ΗΕΓ ενός επιληπτικού ασθενούς.

 

Ο νευρολόγος μπορεί να ζητήσει ακόμη πιο εξειδικευμένο ΗΕΓ, όπως είναι τα ακόλουθα:

i) περιπατητική καταγραφή: παρακολούθηση ενώ ο ασθενής μετακινείται. Τα ηλεκτρόδια τοποθετούνται στην κεφαλή του εξεταζόμενου και συνδέονται με μία φορητή μονάδα, η οποία προσδένεται στον ώμο ή στον καρπό του. Τα εγκεφαλικά κύματα ενός 24ώρου καταγράφονται σε μία κασέτα, ενώ παράλληλα το άτομο αποτυπώνει σε ένα χαρτί τις δραστηριότητες, καθώς και τα συναισθήματά του. Εάν αισθανθεί ότι επίκειται κρίση, τότε πιέζει ένα ειδικό κουμπί της φορητής μονάδας, το οποίο καθορίζει στην κασέτα τη χρονική στιγμή έναρξης του επεισοδίου, ώστε να μπορέσει ο γιατρός να εντοπίσει τι συμβαίνει όταν αρχίζει η ανώμαλη εγκεφαλική λειτουργία. Στο τέλος της εξέτασης, χρησιμοποιείται ειδικός εξοπλισμός για τη μετατροπή της καταγραφής σε ΗΕΓ.

ii) Βιντεοτηλεμετρία : μία βιντεοκάμερα συνδέεται με τη συσκευή του ΗΕΓ, ενώ παράλληλα καταγράφεται η ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου του ατόμου και ο,τιδήποτε κάνει εκείνη τη στιγμή. Εάν η βιντεοκαταγραφή του εξεταζόμενου δείξει κρίση με φυσιολογικό ΗΕΓ, το πιθανότερο είναι το άτομο να μην έχει επιληψία. Με αυτήν την εξέταση, ο ασθενής παρακολουθείται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, κατά τη διάρκεια του οποίου είναι πολύ πιθανό να συμβεί κρίση. Επίσης, επειδή η εξέταση αποτελεί μία ορατή μαρτυρία του επεισοδίου, μπορεί να βοηθήσει και στον προσδιορισμό της μορφής της επιληψίας. Συχνά, χρησιμοποιείται για την εκτίμηση ατόμων που θεωρούνται υποψήφιοι για χειρουργική επέμβαση.

 δ) Τον ανωτέρω κανόνα έρχονται να διαψεύσουν ορισμένες περιπτώσεις ατόμων χωρίς επιληπτικές κρίσεις αλλά  με κορυφές στο ΗΕΓ. Εδώ έγκειται η χρησιμότητα της αξονικής (CT) (ταχεία, εύκολη, οικονομική) και της,

ε) μαγνητικής τομογραφίας (MRI), η οποία αποτελεί τη λεπτομερέστερη μέθοδο απεικόνισης του εγκεφάλου. Η νευροαπεικόνιση δεν μπορεί να μας δείξει τη μη φυσιολογική ηλεκτρική δραστηριότητα ή την ίδια την κρίση, ωστόσο είναι σε θέση να αποκαλύψει  φυσικές αλλαγές στον εγκέφαλο που πιθανότατα  αποτελούν και την αιτία των κρίσεων.

Διαφορική διάγνωση

Καμία εξέταση δεν μπορεί να αποδείξει ή να απορρίψει τη διάγνωση της επιληψίας, διότι οι πιθανές αιτίες κρίσεων είναι πολλές. Στην επιληψία υπάρχει η τάση εμφάνισης επαναλαμβανόμενων κρίσεων, ωστόσο 1:20 ανθρώπους μπορεί να παρουσιάσει μία μεμονωμένη κρίση σε όλη τη  διάρκεια της ζωής του. Για το λόγο αυτό, λαμβάνεται από τον ασθενή δείγμα αίματος, το οποίο αποστέλλεται στο εργαστήριο για διερεύνηση άλλων  παθολογικών καταστάσεων, στις οποίες μπορεί να αποδοθεί η κρίση (π.χ. διαβήτης).

Στη διαφορική διάγνωση της επιληψίας υπεισέρχονται επίσης: α) η συγκοπτική κρίση (λιποθυμία), β) η ημικρανία, γ) η υπέρπνοια, δ) οι «ψευδοκρίσεις» (ψυχολογικής και όχι οργανικής αιτιολογίας), ε) οι κρίσεις μετά από παρατεταμένη συγκράτηση της αναπνοής και στ) ο νυκτερινός τρόμος (ιδίως σε παιδιά).

Θεραπεία

Με την πρώτη υποψία της επιληψίας, ο ασθενής  θα πρέπει να συμβουλευθεί τον ιατρό του. Σε ένα ποσοστό άνω του 80% των περιπτώσεων μπορεί να επιτευχθεί πλήρης ή μερικός έλεγχος των κρίσεων με τη βοήθεια φαρμάκων, εφόσον γίνει σωστή διάγνωση. Επιπλέον, εάν η επιληψία εμφανισθεί στην ενήλικη ζωή, συχνά υποκρύπτεται κάποια άλλη λανθάνουσα ασθένεια, η οποία δύναται  να θεραπευθεί. Στην ιδιοπαθή επιληψία χορηγείται κατάλληλη αντιεπιληπτική αγωγή υπό την επίβλεψη του υπεύθυνου νευρολόγου, ώστε να ελαχιστοποιηθεί ή ακόμη και να μηδενισθεί το πλήθος  των κρίσεων, καθώς και οι ανεπιθύμητες ενέργειες αυτών.

Η επιλογή του φαρμάκου γίνεται βάσει των ακόλουθων κριτηρίων:

α) τύπος των κρίσεων

β) αποτελεσματικότητα της αγωγής

γ)  ηλικία και τρόπος ζωής του ασθενούς

δ) ανεπιθύμητες ενέργειες

ε) πιθανότητα αλληλεπίδρασης με άλλα συγχορηγούμενα φάρμακα (π.χ. αντισυλληπτικά χάπια)

στ) ευκολία στη χρήση

Τα αντιεπιληπτικά φάρμακα που χρησιμοποιήθηκαν ευρέως στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ στο τέλος του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα, ήταν τα άλατα βρωμίου. Στο πρώτο ήμισυ του 20ου αιώνα εμφανίστηκε η φαινοβαρβιτάλη, που κυκλοφόρησε το 1912, και αργότερα η φαινυτοΐνη, που κυκλοφόρησε το 1938. Από τη δεκαετία του 1960 και έπειτα, χρησιμοποιούνται αποτελεσματικότερα φάρμακα, με λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες.

Σήμερα κυκλοφορούν πολλά αντιεπιληπτικά φάρμακα, ο ακριβής τρόπος δράσης των οποίων δεν είναι γνωστός. Αρχικά χορηγούνται διάφορα θεραπευτικά σχήματα, ωσότου βρεθεί το καταλληλότερο για τον ασθενή. Αυτό προϋποθέτει ένα εύλογο χρονικό διάστημα, κατά το οποίο χορηγείται μικρή δόση του φαρμάκου, η οποία σταδιακά αυξάνεται (με βραδύ ρυθμό), ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι πιθανότητες ανεπιθύμητων ενεργειών. Κατά τη διάρκεια ανεύρεσης της σωστής θεραπείας, ο πάσχων οφείλει να υποβάλλεται τακτικά σε αιματολογικό έλεγχο, ώστε να ελεγχθούν τα επίπεδα των φαρμάκων στο αίμα του και να κριθεί η αποτελεσματικότητα ( ή μη) του θεραπευτικού σχήματος. Ακόμη και όταν αυτό οριστικοποιηθεί, ο ασθενής ενθαρρύνεται να επισκέπτεται συχνά  τον θεράποντα ιατρό του για επανέλεγχο.

Ενίοτε, η μορφή κρίσης που παρουσιάζει ο πάσχων τροποποιείται, γεγονός που αυτομάτως οδηγεί σε εφαρμογή νέου σχήματος. Σε απουσία κρίσης για αρκετό χρονικό  διάστημα, ενδέχεται να ζητηθεί από τον ασθενή πλήρης διακοπή της αγωγής.

Στις ανεπιθύμητες ενέργειες των αντιεπιληπτικών φαρμάκων εντάσσονται οι ακόλουθες: α) ζάλη, β) υπνηλία (υποχωρεί όταν ο οργανισμός συνηθίσει το φάρμακο), γ) δυσκολία αυτοσυγκέντρωσης, δ) κεφαλαλγία, ε) διαταραχές του ανώτερου γαστρεντερικού, στ) αλλεργική αντίδραση (η οποία μπορεί να οδηγήσει σε κνησμώδες δερματικό εξάνθημα). Σπάνια, μία αλλεργική αντίδραση μπορεί να προκαλέσει ηπατικά ή νεφρικά προβλήματα. Σπανιότερα παρατηρούνται: i) υπερτροφία των ούλων, ii) ακμή, iii) αύξηση του βάρους, iv) υπερτρίχωση, v) πτώση των μαλλιών, vi) υπερκινητικότητα (σε παιδιά), vii) κατάθλιψη ή ακόμη και viii) ψύχωση. Αυτές οι ανεπιθύμητες ενέργειες είναι πιο συχνές σε άτομα που παίρνουν τα φάρμακα, ιδίως τα παλαιότερα (φαινοβαρβιτάλη, φαινυτοΐνη̇), για μεγάλο χρονικό διάστημα. Τα νεότερα φάρμακα, όπως το βαλπροϊκό οξύ και η καρβαμαζεπίνη, έχουν λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες.

Εκτός από τη  φαρμακευτική αγωγή, χρησιμοποιούνται και άλλες μέθοδοι στη θεραπεία της επιληψίας. Η επέμβαση στον εγκέφαλο μπορεί να εξετασθεί στο 5% περίπου των περιπτώσεων, όταν όλες οι συντηρητικές παρεμβάσεις έχουν αποτύχει, διότι κατά τη χειρουργική στον εγκέφαλο εγκυμονεί πάντοτε ο κίνδυνος βλάβης υγιών τμημάτων του. Τελικώς, εφαρμόζεται όταν: α) η φαρμακοθεραπεία δε δρα, β) οι κρίσεις προέρχονται από μία συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου, γ) η πάσχουσα περιοχή μπορεί να αφαιρεθεί χωρίς να προκληθεί βλάβη σε άλλες, δ) δεν υπάρχουν άλλα παθολογικά προβλήματα, που μπορούν να επηρεάσουν την επέμβαση. Παρουσιάζει πλήρη επιτυχία σε περισσότερο από το 70% των ασθενών που υποβάλλονται σε αυτή, αλλά σε ένα μικρό αριθμό ασθενών δε σημειώνεται καμία μεταβολή ή ενδέχεται  να παρατηρηθεί ακόμη και επιδείνωση της επιληψίας. Η εξέλιξη της απεικόνισης με MRI κάνει πιο εύκολο τον ακριβή εντοπισμό της περιοχής του εγκεφάλου όπου υπάρχει το πρόβλημα και έτσι, η χειρουργική επέμβαση πιθανόν να αποτελέσει πιο  δημοφιλή θεραπευτική επιλογή στο μέλλον. Η θεραπεία με διέγερση του πνευμονογαστρικού νεύρου (VNS) περιλαμβάνει μία επέμβαση διάρκειας 1 - 2 ωρών, όπου μία μικρή γεννήτρια παλμών τοποθετείται στο στήθος του ασθενούς, ακριβώς κάτω από την κλείδα. Ένα καλώδιο συνδέει τη γεννήτρια με την δέκατη εγκεφαλική συζυγία, ώστε να αποστέλλονται ηλεκτρικές ώσεις στο νεύρο και να διακόπτεται η επιληπτική δραστηριότητα. Απαραίτητη είναι μια ειδική μπαταρία, η οποία διαρκεί περίπου 10 έτη και αντικαθίσταται μετά από γενική αναισθησία. Η μέθοδος παρουσιάζει πλήρη επιτυχία στο 15% περίπου των περιπτώσεων. Οι περισσότεροι εκ των υπολοίπων που υποβάλλονται στη διαδικασία, αναφέρουν ότι η συχνότητα των κρίσεών τους ελαττώνεται κατά 50% περίπου τους επόμενους 18 μήνες, με συνεχή βελτίωση. Σε ένα μικρό αριθμό ασθενών, η VNS δεν επιφέρει καμία βελτίωση. Κριτήρια εφαρμογής της είναι εάν το άτομο: α) πάσχει από γενικευμένες ή σύνθετες εστιακές κρίσεις με απώλεια της συνείδησης, β) πάσχει από φωτοευαίσθητη επιληψία (στην οποία οι κρίσεις προκαλούνται από φώτα που αναβοσβήνουν ή από φώτα που περιστρέφονται, γ) δεν απαντά στα αντιεπιληπτικά φάρμακα, δ) η επέμβαση στον εγκέφαλο δεν αποτελεί θεραπευτική επιλογή. Συμπληρωματικές θεραπείες (π.χ. αρωματοθεραπεία, μασάζ, ρεφλεξολογία) δρουν ως πρόσθετη θεραπεία, αλλά δεν υπόκεινται σε αυστηρές ιατρικές μελέτες. Προς το παρόν, υπάρχουν λίγες ενδείξεις ότι έχουν πραγματικά κάποια δράση. Ωστόσο, μπορεί να βελτιώσουν την αίσθηση του ασθενούς ότι είναι καλά και τον βοηθούν να χαλαρώσει. Η θεραπεία με δίαιτα (σωστή διατροφή), ̇σε μία προσπάθεια ελέγχου της επιληψίας σε παιδιά, αναφέρεται στην «κετογονική δίαιτα», η οποία περιλαμβάνει κυρίως λίπος και έτσι δεν είναι ιδιαίτερα νόστιμη και υγιεινή, ούτε πάντοτε αποτελεσματική. Ακόμη και όταν δρα, τα αποτελέσματα διαρκούν μικρό χρονικό διάστημα και συνήθως τα αντιεπιληπτικά φάρμακα πρέπει να συνεχιστούν σε συνδυασμό με τη δίαιτα. Η δίαιτα αυτή βοηθά μερικά παιδιά με πολύ δύσκολη επιληψία, αλλά δεν είναι κατάλληλη για την πλειονότητα των ασθενών.

Το επείγον σε μια επιληπτική κρίση

Ένα επιληπτικό επεισόδιο κρίνεται επείγον όταν:

1)      πρόκειται για την πρώτη κρίση του ατόμου

2)      ο ασθενής τραυματιστεί ή καταπιεί νερό στη διάρκεια της κρίσης

3)      ο ασθενής εμφανίσει αναπνευστικό πρόβλημα μετά το επεισόδιο

4)      η κρίση διαρκέσει μεγάλο χρονικό διάστημα (ή το άτομο παρουσιάσει δύο ή περισσότερες κρίσεις, χωρίς να ανακτήσει τη συνείδησή του)

Ποιότητα ζωής

Δεδομένου ότι η επιληψία ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό με τα φάρμακα, η ζωή του ασθενούς δεν επηρεάζεται σημαντικά. Σε ό, τι αφορά την απασχόληση, ορισμένα επαγγέλματα και εργασιακά περιβάλλοντα, όπως για παράδειγμα η ενασχόληση με βαριά μηχανήματα, πράγματι εγκυμονούν κινδύνους. Υπάρχει, όμως, ένα τεράστιο φάσμα εργασιακών συνθηκών, όπου η επιληψία δε δημιουργεί καθόλου πρόβλημα.

Από τον ιατρό ενθαρρύνεται η σταθεροποίηση του κύκλου ξεκούρασης του ασθενούς και η ενασχόλησή του  με τον αθλητισμό. Επίσης, συνίσταται η αποφυγή του αλκοόλ, λόγω πιθανής αλληλεπίδρασης με τη φαρμακευτική αγωγή ή επίτασης των σπασμών. Έχει αποδειχθεί ότι 20% των αλκοολικών ανδρών και 10% των αλκοολικών γυναικών άνω των 25 ετών εμφανίζουν "μεγάλης διάρκειας" σπασμούς, συνήθως 12 με 48 ώρες μετά τη διακοπή του αλκοόλ.

Η επιληψία δεν εμποδίζει το άτομο να φέρει στον κόσμο υγιή παιδιά. Ωστόσο, σε περίπτωση προγραμματισμού της εγκυμοσύνης, κρίνεται επιτακτική η τροποποίηση του θεραπευτικού σχήματος από τον ιατρό, ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος για το έμβρυο. Τέλος, έχει διαπιστωθεί ότι η πολυθεραπεία (ιδίως με φαινοβαρβιτάλη) αυξάνει την πιθανότητα στειρότητας, σε αντίθεση με το βαλπροϊκό οξύ (σε μικρή δόση <1000mg), το οποίο κρίνεται λιγότερο επικίνδυνο.

Δύο νέες μέθοδοι, βασισμένες στη γνώση ότι ο εγκέφαλος υφίσταται υποκλινικές μεταβολές πριν από την κρίση, βοηθούν τα άτομα με επιληψία. Ειδικότερα, ερευνάται η πιθανότητα εμφύτευσης στον εγκέφαλο μιας συσκευής, η οποία θα έχει την ικανότητα να προειδοποιεί το άτομο για την κρίση, ώστε να καταφύγει σε ασφαλές μέρος προτού αυτή ξεκινήσει.  Μελετάται,  ακόμη, η δυνατότητα σύνδεσής της με ένα άλλο εμφύτευμα, το οποίο θα απελευθερώνει μία δόση ενός αντιεπιληπτικού φαρμάκου ή ένα ηλεκτρικό ερέθισμα, αμέσως μόλις ανιχνευθεί η ανώμαλη εγκεφαλική δραστηριότητα, προλαμβάνοντας έτσι την εμφάνιση των κρίσεων.

Μία παρόμοια ιδέα, που ήδη χρησιμοποιείται, είναι τα «Seizure Alert dogs». Πρόκειται για σκύλους που έχουν εκπαιδευτεί να αναγνωρίζουν πότε ο ιδιοκτήτης τους πρόκειται να πάθει κρίση (πιθανόν από μία ήπια μεταβολή της φυσικής μυρωδιάς, του τόνου του δέρματος ή από τα μάτια) και να αντιδρούν σε αυτό, περικυκλώνοντάς τον, ξαπλώνοντας στο έδαφος ή γαυγίζοντας. Έτσι, ο ασθενής αντιλαμβάνεται ότι πρέπει να πάει σε ασφαλές μέρος, όπου θα παραμείνει έως το τέλος της κρίσης. Ο σκύλος μένει μαζί του καθ’ όλη τη διάρκεια του επεισοδίου.

Συμπερασματικά, τονίζεται ότι η επιληψία δε θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα φαινόμενο μιασματικό ή «taboo». Όπως σε κάθε παθολογική κατάσταση, έτσι και εν προκειμένω επιτυγχάνεται ύφεση ως ένα βαθμό και ενίοτε πλήρης ίαση. Είναι στο χέρι του κάθε ασθενούς η συμμόρφωση και αγαστή συνεργασία με τον περιθάλποντα, με απώτερο στόχο την καλύτερη ποιότητα ζωής του.

 


Βιβλιογραφία

1.       Aminoff J. Michael, Greenberg A. David, Simon P. Roger, Κλινική Νευρολογία, Έκτη Έκδοση, Παρισιάνος, Αθήνα, 2006

2.      Brodie J Martin MD, Andrew T Elder, Patrick Kwan MD, Epilepsy in later life, The Lancet Neurology, Volume 8, Issue 11, Pages 1019 - 1030, November 2009

3.      Cramer Joyce, Quality of Life, 10/03/06, [http://www.epilepsy.com/EPILEPSY/Quality_of_life]

4.      Elliot-Wright Susan, Epilepsy, Health Issues, Hachette, July 2007

5.      O'Brien MD, Guillebaud J., Contraception for women taking antiepileptic drugs, J Fam Plann Reprod Health Care. 2010 Oct;36(4):239-42 [Pubmed]

6.      Panayiotopoulos CP, The Epilepsies Seizures Syndromes and Management, Bladon Medical Publishing, Oxfordshire UK, 2005

7.      Sapna Cheravalloor Sukumaran, MBBS, P. Sankara Sarma, Sanjeev V. Thomas,  Polytherapy increases the risk of infertility in women with epilepsy, Neurology October 12, 2010 75:1351-1355

8.      Steven C. Schachter, M.D, Types of Seizures, 12/15/06 [http://www.epilepsy.com/ EPILEPSY/Types_seizures]

9.      Vajda Frank, M.D., Terence O'Brien, M.D., Valproic Acid Use in Pregnancy and Congenital Malformations, N Engl J Med 2010; 363:1771-1772October 28, 2010

10.   http://www.fotosearch.com/IDX032/312302/

 

 

© 2008-2013 Perceptum magazine
ISSN: 1792-2933


This site is built on the grounds of the free software  Joomla!
The greek edition is an offer of Ελληνικής Κοινότητας Joomla!
Suggested browser: Mozilla Firefox
Suggested screen resolution: 1024 Χ 768
Webpage hosted by Nohsys